Trang chủ / Media / Hình ảnh / Sức cảm hóa của một bức ảnh lịch sử

Sức cảm hóa của một bức ảnh lịch sử

Có lẽ hiếm có một triển lãm ảnh nào gây được sự chú ý của dư luận, đạt kỷ lục cả về không gian và thời gian như cuộc triển lãm được tổ chức tại Mỹ mang tên “Những tiếng nói từ đường mòn Hồ Chí Minh” của nhà báo-nghệ sĩ nhiếp ảnh Trọng Thanh-một cựu chiến binh Trường Sơn. Cuộc triển lãm diễn ra cách đây đã khá lâu khi mà mối quan hệ Việt-Mỹ chưa được bình thường hoá, song “dư

Bức ảnh “Tình người” của cố nhà báo – nghệ sĩ nhiếp ảnh Trọng Thanh

140 bức ảnh-mà “mỗi bức ảnh là một chứng nhân lịch sử” được trưng bày tại triển lãm và sau đó đã được lưu giữ một cách trang trọng tại Bảo tàng Hoà bình Washington. Trong số những bức ảnh đó, có một bức ảnh đã gây tác động mạnh không chỉ đối với những cựu binh Mỹ mà đối với cả nhiều thanh niên Mỹ, những người chưa hiểu hoặc mới chỉ hiểu cuộc chiến tranh Việt Nam từ một phía. Đó là bức ảnh “Tình người”.

Khi xem bức ảnh này, nhà văn-giáo sư Lary Rottman đã phải thốt lên: “Đường mòn Hồ Chí Minh là tư tưởng Việt Nam”. Nhiều người Mỹ khi xem bức ảnh này đã không khỏi ngạc nhiên và thậm chí có người không tin rằng, đó là sự thật. “Tình người” ghi lại một khoảnh khắc lịch sử trong chiến tranh: Một chiến sĩ Quân giải phóng đang cho một chiến binh Việt Nam Cộng hoà bị thương uống nước giữa trận địa trong lúc đang xung phong. Tác giả Trọng Thanh cho biết: Khi anh đang bám theo một đơn vị bộ binh đánh chiếm Điểm cao 550 ở Đường 9, do Lữ dù 147 chốt giữ, thì đột nhiên nhìn thấy một chiến sĩ Giải phóng khựng lại trước một người lính của phía bên kia bị thương đang nhăn nhó, thều thào điều gì đấy. Bằng một động tác rất nhanh, người chiến sĩ giải phóng quỳ xuống và mở nắp chiếc bi-đông nước đeo bên hông ghé vào miệng cho người lính bị thương kia uống và sau đó lại tiếp tục lao vào xung phong cùng đơn vị, bỏ lại đằng sau cái nhìn xúc động và hàm ý biết ơn của người lính bị thương. Bằng phản xạ nghề nghiệp, nhanh nhạy của một phóng viên chiến trường, Trọng Thanh chớp thời cơ bấm máy-chỉ một lần bấm máy thôi, anh  đã ghi lại khoảnh khắc “lịch sử” đó. Người lính Giải phóng quân trong bức ảnh là Thiếu uý Diễn, quê ở Diễn Châu-Nghệ An. Anh là Chính trị viên Đại đội 6-Trung đoàn 8-Sư đoàn Hương Giang-Quân khu Trị Thiên-Huế. Trong khi ranh giới giữa sự sống và cái chết đang rất mong manh vậy mà một chính trị viên đại đội của Quân Giải phóng vẫn dành khẩu phần nước ít ỏi của mình cho một người lính bên kia chiến tuyến bị thương uống. Hành động đó đã làm cho nhiều cựu binh Mỹ thực sự ngỡ ngàng và cảm phục.

Nhìn bức ảnh “Tình người”, người ta thấy đằng sau sự khủng khiếp của chiến tranh, ngoài hai nét mặt của hai người lính ở hai tuyến ra, còn lại là hai con người. Thì ra, người lính Giải phóng quân không chỉ biết có đặt tay lên cò súng như ai đó cố tình thêu dệt, mà ngược lại, trái tim của họ luôn biết rung động bởi tấm lòng vị tha và bao dung. Hành động của chiến sĩ Giải phóng quân trong bức ảnh “Tình người” đã toát lên đạo lý của người Việt Nam mà theo như cách nói của Lary Rottmant là “Tư tưởng Việt Nam”, là “Văn hoá Việt Nam”. Giá trị chân thực của bức ảnh chính là ở chỗ đó.

Bức ảnh “Tình người” được chụp từ năm 1971, vậy mà 20 năm sau (1991) mới được công bố và điều thú vị là nó lại được công bố lần đầu tiên ở chính ngay tại nước Mỹ. Thực ra thì sau khi kết thúc trận đánh (tháng 4-1971), bức ảnh trên đã được tác giả gửi ra Hà Nội nhưng vì một lý do nào đấy, mà đã không được công bố, tuy nhiên nó vẫn nằm trong kho hồ sơ lưu của Toà soạn Báo ảnh Việt Nam. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tác giả Trọng Thanh trở về cơ quan cũ và tình cờ tìm lại được bức ảnh trên.

Vốn là một sinh viên Khoa Lịch sử- trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, có lẽ vì thế mà ảnh của Trọng Thanh, đặc biệt là những bức ảnh về Trường Sơn, về con đường Hồ Chí Minh huyền thoại, ngoài tính nghệ thuật ra, còn thể hiện tính trung thực và tôn trọng các sự kiện, nhân vật lịch sử. Trong kho ảnh tư liệu lịch sử đồ sộ về Trường Sơn, về tuyến đường Hồ Chí Minh mà Trọng Thanh cho chúng tôi xem, hầu như không có bàn tay dàn dựng của tác giả. Ảnh của anh rất thật, thật đến từng chi tiết. Có nhiều người hỏi vì sao anh lại bỏ “nghề Sử” nhảy vào nghề Báo để rồi trở thành một phóng viên mặt trận, nhà nhiếp ảnh gắn bó với bộ đội Trường Sơn với tất cả niềm đam mê? Trọng Thanh chỉ bộc bạch: “Với tôi, trong chiều sâu tâm tư của một nhà báo, chiến sĩ, nghệ sĩ, ngoài tình yêu nghệ thuật còn là lương tâm và trách nhiệm của người chép sử bằng hình”.

Sinh ra trong một gia đình cách mạng “nòi”, bố anh cũng từng là một người lính hoạt động ở Đệ Tứ chiến khu cùng thời với Nguyễn Bình, Trần Cung, Hải Thanh. Năm 1966, Trọng Thanh cùng với một số sinh viên tạm gác bút nghiên, khoác ba lô, súng đạn, phim, máy và đồ nghề làm ảnh lên đường ra trận. Với bí danh: Mai Thanh Ninh, anh có mặt và lăn lộn tại hầu hết các “điểm nóng” của chiến trường Trị Thiên và Nam Trung Bộ, nhưng có lẽ với anh, sâu sắc hơn cả và gắn bó hơn cả vẫn là quãng thời gian lăn lộn vào sinh ra tử trên tuyến đường mòn Hồ Chí Minh. Ống kính của Trọng Thanh đã khai thác được những khía cạnh của đời sống người lính trên mọi cung đường Trường Sơn; những khía cạnh tình cảm của con người trong chiến tranh; chất hùng ca ở ngay trong cái bình dị nhất của người lính; rồi cả những niềm vui, tình thương và nỗi buồn, nỗi đau của chiến tranh. Đường mòn Hồ Chí Minh, qua ống kính của Trọng Thanh, đã có mặt và từng gây tiếng vang trong nhiều triển lãm ảnh ở Mỹ, Nhật Bản, Cộng hoà Liên bang Đức, Bỉ…

So với một số đồng nghiệp, Trọng Thanh có cái may mắn là vẫn sống và được trở về sau cuộc chiến khốc liệt với một gia tài phim ảnh tư liệu lịch sử đồ sộ mà nhiều người khát khao và thèm muốn. Những thước phim, những tấm ảnh tư liệu đó giờ đây và mãi về sau là minh chứng chân xác những đoạn trường lịch sử vẻ vang của dân tộc, của Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung, của bộ đội Trường Sơn nói riêng. Đó là những tư liệu lịch sử quý, nếu không muốn nói là “vô giá”. Để có nó, Trọng Thanh và cả nhiều nhà báo-nghệ sĩ-chiến sĩ như anh đã trải qua những hy sinh, mất mát đầy mồ hôi, nước mắt và cả máu trên những cung đường Trường Sơn. Và để có nó, Trọng Thanh cũng đã từng phải trải qua những đoạn đời sôi động, vui lắm nhưng buồn cũng nhiều, thậm chí cả sự nghi ngờ, đố kỵ.

Mặc dù Trọng Thanh đã vĩnh viễn đi xa, nhưng bức ảnh “Tình người” cũng như những bức ảnh về Trường Sơn của anh vẫn sống mãi cùng với Đường Hồ Chí Minh huyền thoại.

(HQ Online)

Bạn nên đọc

Thành lập, giải thể doanh nghiệp, công ty, thay đổi giấy chứng nhận đầu tư

Thủ tục thay đổi giấy chứng nhận đầu tư gồm: Thay đổi địa điểm thực …

%d bloggers like this: